EPIDEMIJA hantavirusnih infekcija koja se desila na kruzeru u Južnom Atlantiku, a u kojoj je do sada obolelo šest osoba (od kojih su tri preminule), izazvala je dosta medijske pažnje i dovela do uznemirenja javnosti.
Foto: Dmitry Belyaev / Alamy / Profimedia
S obzirom na to da se radi o bolesti koja je u određenom obliku prisutna i u našoj zemlji, Institut za javno zdravlje Srbije “Batut” objavljuje osnovne informacije o hantavirusnim infekcijama, njihovim uzročnicima, načinu kako se prenose i ispoljavaju kod ljudi, kao i mogućnostima prevencije i lečenja.
Hantavirusne infekcije predstavljaju grupu zoonoza izazvanih virusima iz familije Hantaviridae. Prirodni rezervoari ovih virusa su glodari, a čovek se najčešće inficira inhalacijom aerosola kontaminiranog izlučevinama (urinom, fecesom ili pljuvačkom) zaraženih životinja.
Prenos sa čoveka na čoveka je izuzetno redak i zabeležen je samo kod pojedinih sojeva. Procenjuje se da se širom sveta svake godine dogodi od 10.000 do preko 100.000 infekcija, sa najvećim brojem slučajeva u Aziji i Evropi.
Hantavirusne infekcije se klinički najčešće ispoljavaju kroz dva osnovna sindroma: hemoragijska groznica sa bubrežnim sindromom (HGBS), koja je u našoj zemlji poznata i pod nazivom mišja groznica, i hantavirusni plućni sindrom (HPS).
Hemoragijska groznica sa bubrežnim sindromom se pretežno javlja u Evropi i Aziji, a izazivaju je virusi kao što su Hantaan, Dobrava-Beograd i Puumala.
Bolest obično počinje naglo, sa visokom temperaturom, glavoboljom, bolovima u leđima i stomaku, kao i opštom slabošću, a kasnije se razvijaju bubrežni (slabije izlučivanje do potpunog prestanka izlučivanja mokraće) i hemoragijski sindrom (povećana propustljivost krvnih sudova i krvarenja u koži, sluzokožama i organima). Smrtnost je relativno niska i kreće se od 1% do 15%.
Hantavirusni plućni sindrom (HPS), poznat i kao hantavirusni kardiopulmonalni sindrom, javlja se uglavnom u Severnoj i Južnoj Americi, a najčešće je povezan sa Sin Nombre virusom. Za razliku od HGBS, HPS se karakteriše dominantnim zahvatanjem pluća. Početni simptomi su nespecifični i podsećaju na grip (temperatura, malaksalost, bolovi u mišićima), ali se brzo razvija respiratorna insuficijencija. HPS ima znatno višu stopu smrtnosti u odnosu na HGBS, često između 30% i 50%.
Foto: World Illustrated, J Marshall – Tribaleye Images / Alamy / Profimedia
Osnovna razlika između HGBS i HPS je u ciljnom organskom sistemu i, posledično, u kliničkoj slici. Dok HGBS primarno pogađa bubrege i karakteriše se poremećajem funkcije bubrega i mogućim krvarenjem, HPS dominantno zahvata pluća i dovodi do teške respiratorne insuficijencije. Geografska distribucija je takođe različita: HGBS je tipična za Evropu i Aziju, dok se HPS javlja u Severnoj i Južnoj Americi.
Kod većine hantavirusa, uključujući one koji izazivaju HGBS u Evropi (npr. Puumala i Dobrava-Beograd virus), nije dokazan prenos među ljudima. Infekcija se gotovo uvek stiče kontaktom sa izlučevinama zaraženih glodara. Međutim, kod Andes virusa u Južnoj Americi je potvrđen ograničen interhumani prenos, najčešće u bliskom kontaktu (npr. članovi porodice, zdravstveno osoblje) putem respiratornih sekreta tokom rane faze bolesti.
U Srbiji je za poslednjih deset godina registrovano 127 slučajeva HGBS. U 2024. godini je prijavljeno 11 obolelih osoba od hemoragijske groznice sa bubrežnim sindromom, sa stopom incidencije 0,17 na 100.000 stanovnika. Registrovan je jedan smrtni ishod, dok epidemijskog javljanja ove bolesti u 2024. godini nije bilo. Tokom 2025. godine zabeležena su samo dva slučaja HGBS, bez smrtnih ishoda.
Ne postoji specifična antivirusna terapija ili vakcina za hantavirusnu infekciju. Lečenje je suportivno i fokusirano je na pažljivo kliničko praćenje i lečenje respiratornih, srčanih i bubrežnih komplikacija. Rani pristup intenzivnoj nezi poboljšava ishode, posebno kod pacijenata sa kardiopulmonalnim sindromom izazvanim hantavirusom.
Sprečavanje infekcije hantavirusom prvenstveno zavisi od smanjenja kontakata između ljudi i glodara. Efikasne mere uključuju: održavanje čistoće u domovima i na radnim mestima, zaptivanje otvora koji omogućavaju glodarima da uđu u zgrade, bezbedno skladištenje hrane, korišćenje bezbednih praksi čišćenja u područjima kontaminiranim glodarima, izbegavanje suvog metenja ili usisavanja izmeta glodara, vlaženje kontaminiranih područja pre čišćenja, kao i jačanje praksi higijene ruku, piše na sajtu Batuta.
BONUS VIDEO: